Öz
Amaç:
Bu çalışmada yatan hasta servisinde tedavi edilen opiyat bağımlılarının psikiyatrik eştanısı, hastanede uzun yatış nedenleri ve geri kabul nedenlerinin araştırılması amaçlanmıştır.
Yöntemler:
Çalışma verileri 1 Ocak 2005 ile 31 Aralık 2017 tarihleri arasında Gazi Üniversitesi Hastanesi Alkol ve Uyuşturucu Bağımlılığı Kliniği’nde tedavi edilen hasta kayıtlarından oluşmaktadır. Analize, opiyat bağımlılığı tanısı konan 484 kişi dahil edildi. Bu hastaların 100’ünde tekrarlayan hastaneye yatış vardı.
Bulgular:
Örneklemin ortalama yaşı 29,74±7,05 iken, %89,9’u (n=435) erkektir. Opiyat bağımlılığında depresyon eştanısı varlığı hastaneye yatış süresini 3,3 kat [olasılık oranı (OR): 3,362] artırdı ve psikotik belirti 5,4 kat (OR: 5,417) arttı. Opiyat bağımlılığına ek olarak, anksiyete bozukluğu tanısı, geri kabul riskini 3,3 kat (OR: 3,321) artırırken; kişilik bozukluğu tanısı, geri kabul riskini 4,58 kat (OR: 0,218) azaltmıştır. Hastaların %5’inin (n=5) ilk ay içinde ve %29’unun (n=29) ilk üç ay içinde tekrar kabul edildiği görüldü.
Sonuç:
Her üç opiyat bağımlısından biri taburcu olduktan sonraki ilk üç ayda tekrar kabul edilir. Anksiyete bozukluğu olması tekrarlayan hastaneye yatışını 3,3 kat artırırken, kişilik bozukluğunu 4,5 kat azaltır. Kısa kalış sürelerinin geri kabul oranlarını artırıp artırmadığı konusunda ilave çalışmalar yapılmalıdır.
Anahtar Kelimeler: Opiyat bağımlılığı, yatış süresi, hasta geri kabulü, komorbidite, depresyon
BULGULAR
Örneklemin demografik verileri ve bazı hastalık özellikleri ’de gösterildi. Örneklemin yaş ortalaması 29,74±7,05 (ortanca: 28) iken %89,9’u (n= 35) erkekti. Psikotik belirtiler %5,2 (n=25), tıbbi eştanı %5,2 (n=25) ve psikiyatrik eştanı %43,4 (n=210) oranında saptandı. Hastaların ortalama yatış süresi 15,19±10,89 (ortanca: 14) gündü. Tekrarlayan yatışı olanların ortalama yeniden kabul edilme süresi 274,22±317,10 gündü. Hastaların %5’i (n=5) ilk bir ay içinde, %29’u (n=29) ilk üç ay içinde, %57’si (n=57) ilk altı ay içinde, %78’i (n=78) ilk bir yıl içinde yeniden kabul edilmişti.
Hastanede kalış süresinin lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmesi ’de gösterildi. Hastanede kalış süresini yordayan anlamlı değişkenlerin yaş, psikotik belirti varlığı ve depresyon tanısının olduğu görüldü. Kırk altı yaş ve üzerinde olanların, 18-25 yaş grubunda olanlara göre 3,2 [olasılık oranı (OR): 3,204; %95 güven aralığı (GA): 1,055-9,730] kat daha uzun süre hastanede kaldığı saptandı. Opiyat bağımlılığına ek olarak depresyon eştanısı olmasının 3,3 kat (OR: 3,362; %95 GA: 1,874-6,032), psikotik belirti olmasının ise 5,4 kat (OR: 5,417; %95 GA: 1,857-15,798) yatış süresini uzattığı saptandı. Oluşturulan model anlamlı olarak saptanırken toplam varyansın %17’sini açıklamaktaydı.
Tekrarlayan yatış durumunun lojistik regresyon analizi ile değerlendirilmesi ’te gösterildi. Tekrarlayan yatış durumunu yordayan anlamlı değişkenler yaş, anksiyete bozuklukları ve kişilik bozukluğu eştanıları olarak saptandı. Yirmi altı-35 ve 36-45 yaş aralığında olanların, 18-25 yaş grubunda olanlara göre yeniden kabul riski sırasıyla 1,88 (OR: 0,531; %95 GA: 0,303-0,932) ve 2,81 (OR: 0,355; %95 GA: 0,150-0,838) kat daha düşüktü. Opiyat bağımlılığına ek olarak anksiyete bozuklukları tanısının olması yeniden kabul riskini 3,3 kat (OR: 3,321; %95 GA: 1,690-6,524) artırırken, kişilik bozukluğu tanısının olması ise yeniden kabul riskini 4,58 kat (OR: 0,218; %95 GA: 0,049-0,975) azaltmaktaydı. Oluşturulan model anlamlı olarak saptanırken toplam varyansın %15,9’unu açıklamaktaydı. Bağımsız değişkenin yatış süresi, bağımlı değişkenin ise üç ay içinde yeniden kabul edilme durumunun olduğu ek bir model oluşturuldu (X2=8,210; p=0,004; Nagelkerke R2=0,113). Buna göre hastanede kalış süresi 14 günden uzun olanlarda üç ay içindeki yeniden kabul riski, 14 gün ve altı yatış süresi olanlara göre 3,64 kat (OR: 0,274; %95 GA: 0,111-0,677) daha azdı.
Hastanede kalış süresi ile yeniden kabulün yapıldığı gün arasındaki ilişki ’de gösterilmiştir. Buna göre yatış süresinin kısalmasının yeniden kabulün yapıldığı günü de anlamlı bir şekilde kısalttığı görüldü (r=0,307; p=0,002).
Yaş grupları ve cinsiyetlere göre psikiyatrik eştanıların değerlendirilmesi ’te gösterildi. Yaş gruplarına göre psikiyatrik eştanı, anksiyete bozuklukları, depresyon, alkol bağımlılığı ve kişilik bozukluğu değişkenleri açısından anlamlı bir farklılık olduğu saptandı (sırasıyla p=0,007; p<0,001; p<0,001; p=0,002; p=0,001). Ancak cinsiyete göre bu değişkenler açısından anlamlı bir farklılık olmadığı görüldü (). Anksiyete bozuklukları, depresyon ve alkol bağımlılığının yaşın ilerlemesiyle birlikte arttığı saptandı. Kişilik bozukluğu ise 35 yaş ve altı yaş grubunda daha yoğun olarak gözlendi (%19,6’ya %10,8). Bu sonuçlarla birlikte tüm örneklemin %1,4’ünde (n=7) şizofreni, %1’inde bipolar duygulanım bozukluğu (n=5), %0,2’sinde (n=1) şizoafektif bozukluk, %0,8’inde (n=4) kokain bağımlılığı, %4,5’inde (n=22) kannabinoid bağımlılığı, %1,7’sinde (n=8) sedatif, hipnotik veya anksiyolitik bağımlılığı, %0,4’ünde (n=2) uçucu madde bağımlılığı olduğu saptandı.
SONUÇ
Geri kabul oranları yatan hasta bakım kalitesi açısından önemli bir göstergedir. Opiyat kullanım bozukluğu başta olmak üzere bağımlılıkların yineleyici nitelikte olması, bağımlılık alanlarında geri kabul oranlarını değerlendiren çalışmalara daha fazla ihtiyaç olduğunu göstermektedir. Ülkemizde ise bu alanlardaki veriler oldukça kısıtlıdır. Çalışmamız taburculuk sonrası ilk üç ay içinde yaklaşık olarak her üç hastadan birisinin geri kabul edildiğini göstermektedir. Anksiyete bozukluklarının olması tekrarlayan yatışı 3,3 kat artırırken, kişilik bozukluğunun olması 4,5 kat azaltmaktadır. Çalışmamızda kişilik bozukluğu eştanısının 18-25 yaş aralığında daha sık görüldüğü düşünüldüğünde, erken erişkinlik döneminde kişilik bozukluğu varlığının tedaviye ulaşımda engelleyici olabileceği sonucuna ulaşılabilir. Kişilik bozukluğu varlığının yatış süresini kısalttığı yönünde saptanan bu sonuç mutlaka ileri çalışmalarda ele alınmalıdır. Yatış süresinin ileri yaş, psikotik belirti ve depresyon eştanısı değişkenleriyle uzaması beklenen sonuçlardan birisidir. Ancak yatış süresi 14 günden kısa olanların uzun olanlara göre üç ay içinde geri kabul riskinin 3,6 kat fazla olduğunun saptanması bu alandaki sağlık politikalarının yeniden ele alınması gerektiğini göstermektedir. Hastanede kalış süresinin, hastaneye geri kabulü etkilemesi durumu üzerine sağlık politikalarının etkisinin çok merkezli, örneklemin daha yüksek olduğu ve prospektif çalışmalarda araştırılması bir diğer önerimizdir.
Etik Komite Onayı: Bu araştırma, Gazi Üniversitesi Etik Komisyonu’nda 04.02.2020 tarih ve 02 sayılı toplantıda görüşülmüş olup 2020-110 araştırma kodu ile etik onay almıştır.
Hasta Onamı: Retrospektif çalışma.
Dipnotlar
Hakem Değerlendirmesi: Editörler kurulu dışında olan kişiler tarafından değerlendirilmiştir.
Yazar Katkıları: Cerrahi ve Medikal Uygulama - B.C., Konsept - B.G., B.C., Z.A., Tasarım - B.G., Z.A.; Veri Toplanması ve/veya İşlemesi - B.G.; Analiz ve/veya Yorum - B.G.; Literatür Taraması - B.G., Z.A.; Yazıyı Yazan - B.G., B.C., Z.A.
Çıkar Çatışması: Yazarların beyan edecek çıkar çatışması yoktur.
Finansal Destek: Yazarlar bu çalışma için finansal destek almadıklarını beyan etmişlerdir.
Kaynakça
Crowley R, Kirschner N, Dunn AS, Bornstein SS. Health and public policy to facilitate effective prevention and treatment of substance use disorders ınvolving ıllicit and prescription drugs: an American college of physicians position paper. Ann Intern Med 2017; 166: 733-6.
WHO. World drug report 2018. Vienna. United Nations publication: 2018. Sales No. E.18.XI.9.
TUBİM. Türkiye uyuşturucu raporu. Ankara. Emniyet Genel Müdürlüğü: 2019. EGM Yayın Katalog No:703.
Degenhardt L, Charlson F, Ferrari A, Santomauro D, Erskine H, Mantilla-Herrara A, et al. The global burden of disease attributable to alcohol and drug use in 195 countries and territories, 1990-2016: a systematic analysis for the Global Burden of Disease Study 2016. Lancet Psychiatry 2018; 5: 987-1012.
Liu JF, Li JX. Drug addiction: a curable mental disorder? Acta Pharmacol Sin 2018; 39: 1823-9.
Petry NM, Bickel WK. Therapeutic alliance and psychiatric severity as predictors of completion of treatment for opioid dependence. Psychiatr Serv 1999; 50: 219-27.
Charilaou P, Mohapatra S, Joshi T, Devani K, Gadiparthi C, Pitchumoni CS, et al. Opioid use disorder in admissions for acute exacerbations of chronic pancreatitis and 30-day readmission risk: A nationwide matched analysis. Pancreatology 2020; 20: 35-43.
Newman L, Harris V, Evans LJ, Beck A. Factors associated with length of stay in psychiatric inpatient services in London, UK. Psychiatr Q 2018; 89: 33-43.
Gottheil E, McLellan AT, Druley KA. Length of stay, patient severity and treatment outcome: sample data from the field of alcoholism. J Stud Alcohol 1992; 53: 69-75.
Berenson RA, Paulus RA, Kalman NS. Medicare’s readmissions-reduction program — a positive alternative. N Engl J Med 2012; 366: 1364-6.
Kansagara D, Englander H, Salanitro A, Kagen D, Theobald C, Freeman M, et al. Risk prediction models for hospital readmission: a systematic review. JAMA 2011; 306: 1688-98.
Rajbhandari-Thapa J, Zhang D, Padilla HM, Chung SR. Opioid-related hospitalization and its association with chronic diseases: findings from the national inpatient sample, 2011-2015. Prev Chronic Dis 2019; 16: E157.
Mejia de Grubb MC, Salemi JL, Gonzalez SJ, Chima CC, Kowalchuk AA, Zoorob RJ. Opioid, cocaine, and amphetamine use disorders are associated with higher30-day inpatient readmission rates in the United States. Subst Abus 2020; 41: 365-74.
Charilaou P, Mohapatra S, Joshi T, Devani K, Gadiparthi C, Pitchumoni CS, et al. Opioid use disorder increases 30-Day readmission risk in inflammatory bowel disease hospitalizations: a nationwide matched analysis. J Crohns Colitis 2020; 14: 636-45.
POLITICO/Harvard T.H. Chan School of Public Health. Americans’ views on policies to address prescription drug prices, the opioid crisis, and other current domestic issues. July 2018.
Yang LH, Wong LY, Grivel MM, Hasin DS. Stigma and substance use disorders: an international phenomenon. Curr Opin Psychiatry 2017; 30: 378-88.
Avery J, Avery J. The stigma of addiction: An essential guide. New York: Springer Publishing; 2019.
Amass L, Bickel WK, Higgins ST, Hughes JR. A preliminary investigation of outcome following gradual or rapid buprenorphine detoxification. J Addict Dis 1994; 13: 33-45.
Dayal P, Sarkar S, Balhara YPS. Predictors of inpatient treatment completion among females with opioid use disorder: findings from a tertiary care drug dependence treatment centre of India. Indian J Psychol Med 2017; 39: 464-8.
Sajatovic M, Bingham CR, Campbell EA, Fletcher DF. Bipolar disorder in older adult inpatients. J Nerv Ment Dis 2005; 193: 417-9.
Ding K, Yang J, Cheng G, Schiltz T, Summers KM, Skinstad AH. Hospitalizations and hospital charges for co-occurring substance use and mental disorders. J Subst Abuse Treat 2011; 40: 366-75.
Osby U, Tiainen A, Backlund L, Edman G, Adler M, Hällgren J, et al. Psychiatric admissions and hospitalization costs in bipolar disorder in Sweden. J Affect Disord 2009; 115: 315-22.
Kenne DR, Boros AP, Fischbein RL. Characteristics of opiate users leaving detoxification treatment against medical advice. J Addict Dis 2010; 29: 383-94.
Braune NJ, Schröder J, Gruschka P, Daecke K, Pantel J. Determinants of unplanned discharge from in-patient drug and alcohol detoxification: a retrospective analysis of 239 admissions. Fortschr Neurol Psychiatr 2008; 76: 217-24.
Bogdanowicz KM, Stewart R, Broadbent M, Hatch SL, Hotopf M, Strang J, et al. Double trouble: Psychiatric comorbidity and opioid addiction-all-cause and cause-specific mortality. Drug Alcohol Depend 2015; 148: 85-92.
Arendt M, Munk-Jørgensen P, Sher L, Jensen SO. Mortality among individuals with cannabis, cocaine, amphetamine, MDMA, and opioid use disorders: a nationwide follow-up study of Danish substance users in treatment. Drug Alcohol Depend 2011; 114: 134-9.
Mallow PJ, Belk KW, Topmiller M, Strassels SA. Geographic variation in hospital costs, payments, and length of stay for opioid-related hospital visits in the USA. J Pain Res 2018; 11: 3079-88.
Rosic T, Naji L, Bawor M, Dennis BB, Plater C, Marsh DC, et al. The impact of comorbid psychiatric disorders on methadone maintenance treatment in opioid use disorder: a prospective cohort study. Neuropsychiatr Dis Treat 2017; 13: 1399-408.
Evren E, Er F, Erkıran M, Çakmak D. Tedavi arayışında olan eroin bağımlılarında I. eksen psikiyatrik komorbidite: sosyodemografik ve madde kullanım özellikleri ile ilişkisi. Klinik Psikiyatri Dergisi 2002; 5: 92-104.
WHO. Global status report on alcohol and health 2018. Geneva. World Health Organization: 2018. Licence: CC BY-NC-SA 3.0 IGO.
