Öz
Amaç:
Çölyak hastalığı (ÇH), bir dizi hematolojik bulgularla ilişkili olan sistemik enflamatuvar bir hastalıktır. İntestinal sistem dışında en sık karşılaşılan belirtisi demir eksikliği anemisidir (DEA). ÇH’de oluşan DEA’yı nutrisyonel DEA’dan ayırt etmek güçtür. Bu çalışmada, DEA’sı olan çocuklarda ÇH’yi öngörmede, enflamatuvar hastalıklarda tanısal önemi olduğu bildirilen hematolojik parametrelerin ve lökosit formüllerinin tarama testi olarak kullanılabilirliği araştırılmıştır
Yöntemler:
Çalışmaya hasta grubu olarak; ÇH ve DEA’sı olan 46 çocuk, nutrisyonel DEA’sı olan 46 çocuk ve kontrol grubu olarak 46 sağlıklı çocuk alındı. Hasta dosyaları geriye dönük olarak incelendi. Hastaların demir tedavisi başlanmadan önceki kan sayımı parametreleri [Hemoglobin (Hb), ortalama korpüsküler hacim (MCV), ortalama korpüsküler hemoglobin (MCH), ortalama korpüsküler hemoglobin konsantrasyonu (MCHC), kırmızı küre dağılım genişliği (RDW), ortalama platelet hacmi (MPV), platelet dağılım genişliği (PDW), eritrosit, lökosit, nötrofil, lenfosit, platelet sayısı] kayıt edildi. Lökosit formülleri [nötrofil/lenfosit oranı (NLO), platelet/lenfosit oranı (PLO), RDW/lenfosit oranları (RLO)] hesaplandı.
Sonuç:
Çalışmamız, DEA olan çocuklarda hematolojik parametrelerin ve lökosit formüllerinin ÇH’yi tahmin etmede yararlı olmadığını göstermiştir.
Bulgular:
Hasta ve kontrol grupları arasında yaş ve cinsiyet dağılımı açısından farklılık yoktu (p>0,05). ÇH+DEA ve DEA grubunun Hb, MCV, MCH, MCHC değerleri kontrol grubunun değerlerinden düşük (p<0,001, hepsi için), RDW, RLO, PLO değerleri, platelet sayısı kontrol grubunun değerlerinden yüksekti (p<0,001 ve p<0,001; p<0,05 ve p<0,01; p<0,05 ve p<0,05; p<0,001 ve p<0,05, sırasıyla). Hasta ve kontrol gruplarının lökosit, nötrofil, lenfosit, eritrosit sayısı, MPV, PDW, NLO benzer bulundu (p>0,05, hepsi için). Hasta grupları arasında NLO, PLO, RLO açısından farklılık yoktu (p>0,05 hepsi için).
Anahtar Kelimeler: Çocuk, çölyak hastalığı, demir eksikliği anemisi, hematolojik parametreler, lökosit formülleri
BULGULAR
Toplamda 138 çocuk çalışmaya alındı. Hasta grubu 92 (ÇH+DEA grubu: 46, DEA grubu: 46), kontrol grubu 46 çocuktan oluşturuldu. ÇH+DEA grubu, DEA grubu ve kontrol grubunun kız/erkek sayıları sırası ile 25/21, 30/16, 24/22, ortanca yaşları 7 (3,7-10) yıl, 5,5 (2,8-13,2), 6 (4,8-10,2) yıl idi. Üç grup arasında yaş ve cinsiyet dağılımı açısından farklılık yoktu (p>0,05, hepsi için). Üç grup arasında eritrosit, lökosit, nötrofil, lenfosit sayısı, MPV, PDW, NLO değerleri açısından farklılık bulunmadı (p>0,05, hepsi için). ÇH+DEA grubunun Hb, MCV, MCH, MCHC değeri kontrol grubundan düşük (p<0,001, hepsi için), RDW, PLO, RLO değerleri ve platelet sayısı yüksek (p<0,001, p<0,05, p<0,05, p<0,001, sırasıyla) bulundu. ÇH+DEA grubunun Hb, MCV, MCH değeri DEA grubundan yüksek (p<0,05, p<0,001, p<0,001, sırasıyla), kontrol grubundan düşük (p<0,001, hepsi için) bulundu. ÇH+DEA ile DEA grubu arasında NLO, PLO, RLO açısından farklılık yoktu (p>0,05, hepsi için) ÇH+DEA grubunun transferrin satürasyonu DEA grubundan yüksek (p<0,001), ferritin düzeyi benzer (p>0,05) bulundu. Çalışma gruplarının karakteristik özellikleri ve laboratuvar parametreleri Tablo 1’de gösterildi.
SONUÇ
DEA’nın eşlik ettiği ÇH olan çocuklarda enflamatuvar yanıtın farklı olduğu, çölyak tanısı için NLO, RLO ve PLO formüllerinin tanısal gücünün olmadığı belirlenmiştir. İmmün sistemde değişikliklere yol açan bu iki durumun bir arada olması durumunda humoral ve hücresel immünitede nasıl bir etkilenme olduğunu gösteren çalışmalara ihtiyaç vardır.
Etik Komite Onayı: Çalışma Helsinki Bildirgesi İlkeleri’ne uygun olarak yürütülmüş ve Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Girişimsel Olmayan Klinik Araştırmalar Etik Kurulu’ndan 06.11.2018 (karar no: 26) tarihinde onay alınmıştır.
Hasta Onamı: Retrospektif çalışma.
Dipnotlar
Hakem Değerlendirmesi: Editörler kurulu ve editörler kurulu dışında olan kişiler tarafından değerlendirilmiştir.
Yazar Katkıları: Konsept - Z.C.Ö.; Dizayn - Z.C.Ö.; Veri Toplanması ve/veya İşlemesi - Y.D.K., P.C.B.; Analiz ve/veya Yorum - M.E., M.B., Ö.B.; Literatür Taraması - Z.C.Ö., M.E., Ö.B.; Yazan - Z.C.Ö.
Çıkar Çatışması: Yazarların beyan edecek çıkar çatışması yoktur.
Finansal Destek: Yazarlar bu çalışma için finansal destek almadıklarını beyan etmişlerdir.
Kaynakça
Guandalini S. The approach to Celiac Disease in children. Int J Pediatr Adolesc Med 2017; 43: 124-7.
Abadie V, Sollid LM, Barreiro LB, Jabri B. Integration of genetic and immunological insights into a model of celiac disease pathogenesis. Annu Rev Immunol 2011; 29: 493-525.
Setty M, Discepolo V, Abadie V, Kamhawi S, Mayassi T, Kent A, et al. Distinct and synergistic contributions of epithelial stress and adaptive immunity to functions of intraepithelial killer cells and active celiac disease. Gastroenterology 2015; 149: 681-91.e10.
Green PH, Cellier C. Celiac disease. N Engl J Med 200; 357: 1731-43.
Balaban DV, Popp A, Beata A, Vasilescu F, Jinga M. Diagnostic accuracy of red blood cell distribution width-to-lymphocyte ratio for celiac disease. Rev Română de Medicină de Lab 2018; 26; 45-50. (Romanian)
Sarikaya M, Dogan Z, Ergul B, Filik L. Neutrophil- to-lymphocyte ratio as a sensitive marker in diagnosis of celiac disease. Ann Gastroenterol 2014; 27: 431-2.
Sarikaya M, Dogan Z, Ergul B, Filik L. Platelet-to-lymphocyte ratio for early diagnosis of celiac disease. Indian J Gastroenterol 2015; 34: 182-3.
Uslu AU, Korkmaz S, Yonem O, Aydın B, Uncu T, Sekerci A, et al. Is there a link between neutrophil-lymphocyte ratio and patient compliance with gluten free diet in celiac disease? Gulhane Med J 2016; 58: 353-6.
WHO. Haemoglobin concentrations for the diagnosis of anaemia and assessment of severity. Geneva: World Health Organization; 2011. Available from: http://www.who.int/vmnis/indicators/haemoglobin.pdf
WHO, UNU, UNICEF. Iron deficiency anaemia: assessment, prevention and control, a guide for programme managers. Geneva, World Health Organization; 2001. Available from: https://www.who.int/nutrition/publications/en/ida_assessment_prevention_control.pdf
Sansotta N, Amirikian K, Guandalini S, Jericho H. Celiac disease symptom resolution:effectiveness of the gluten-free diet. J Pediatric Gastroenterol Nutr 2018; 66; 48-52.
Ferrara M, Coppola L, Coppola A, Capozzi L. Iron deficiency in childhood and adolescence: retrospective review. Hematology 2006; 11; 183-6.
Berry N, Basha J, Varma N, Prasad KK, Vaiphei K, Dhaka N, et al. Anemia in celiac disease is multifactorial in etiology: A prospective study from India. JGH Open 2018; 2: 196-200.
Haapalahti M, Kulmala P, Karttunen TJ, Paajanen L, Laurila K, Mäki M, et al. Nutritional status in adolescents and young adults with screen-detected celiac disease. J Pediatric Gastroenterol Nutr 2005; 40: 566-70.
Kuloglu Z, Kirsaclioglu CT, Kansu A, Ensari A, Girgin N. Celiac disease: presentation of 109 children. Yonsei Med J 2009; 50: 617-23.
Wessels MM, van Veen II, Vriezinga SL, Putter H, Rings EH, Mearin ML. Complementary serologic investigations in children with celiac disease is unnecessary during follow-up. J Pediatrics 2016; 169: 55-60.
Deora V, Aylward N, Sokoro A, El-Matary W. Serum Vitamins and Minerals at Diagnosis and Follow-up in Children with Celiac Disease. J Pediatric Gastroenterol Nutr 2017; 65; 185-9.
Saukkonen J, Kaukinen K, Koivisto AM, Mäki M, Laurila K, Sievänen H, et al. Clinical characteristics and the dietary response in celiac disease patients presenting with or without anemia. J Clin Gastroenterol 2017; 51: 412-6.
Rajalahti T, Repo M, Kivelä L, Huhtala H, Mäki M, Kaukinen K, et al. Anemia in Pediatric Celiac Disease: Association with Clinical and Histological Features and response to gluten-free diet. J Pediatr Gastroenterol Nutr 2017; 64: e1-6. doi: 10.1097/MPG.0000000000001221.
Singh P, Arora S, Makharia GK. Presence of anemia in patients with celiac disease suggests more severe disease. Indian J Gastroenterol 2014; 33: 161-4.
Brusco G, Stefani MD, Corazza GR. Increased red cell distribution width and coeliac disease. Digest Liver Dis 2000; 32: 128-30.
Sategna Guidetti CS, Scaglione N, Martini S. Red cell distribution width as a marker of celiac disease: a prospective study. Eur J Gastroenterol Hepatol 2002; 14: 177-81.
O’Grady JG, Harding B, Stevens FM, Egan EL, McCarthy CF. Influence of splenectomy and the functional hyposplenism of coeliac disease on platelet count and volume. Scand J Haematol 1985; 34: 425-8.
Purnak T, Efe C, Yuksel O, Beyazit Y, Ozaslan E, Altiparmak E. Mean platelet volume could be a promising biomarker to monitor dietary compliance in celiac disease. Ups J Med Sci 2011; 116: 208-11.
Demirezer Bolat A, Köseoğlu H, Akın FE, Yürekli ÖT, Tahtacı M, Başaran M, et al. Can serum mean platelet volume be used as an inflammatory marker in patients with celiac disease? The Turkish Journal of Academic Gastroenterology 2018; 17: 62-5.
Ramachandran M, Agarwal A, Ravi M, Rajeshwari K, Lomash A, S. Mean platelet volume as short-term follow-up biomarker in children with celiac disease. Indian J Child Health 2017; 4: 515-7.
Fisgin T, Yarali N, Duru F, Usta B, Kara A. Hematologic manifestation of childhood celiac disease. Acta Haematol 2004; 111: 211-4.
Di Sabatino A, Bertrandi E, Casadei Maldini M, Pennese F, Proietti F, Corazza GR. Phenotyping of peripheral blood lymphocytes in adult coeliac disease. Immunology 1998; 95: 572-6.
Di Sabatino A, D’Alò S, Millimaggi D, Ciccocioppo R, Parroni R, Sciarra G, et al. Apoptosis and peripheral blood lymphocyte depletion in coeliac disease. Immunology 2001; 103: 435-40.
Stepniak D, Koning F. Celiac disease-sandwiched between innate and adaptive immunity. Hum Immunol 2006; 67: 460-8.
Beard JL. Iron biology in immune function, muscle metabolism and neuronal functioning. J Nutr 2001; 131: 568S-79S.
Ekiz C, Agaoglu L, Karakas Z, Gurel N, Yalcin I. The effect of iron deficiency anemia on the function of the immune system. Hematol J 2005; 5: 579-83.
Weiss G. Iron, infection and anemia a classical triad. Wein Klin Wochenschr 2000; 114: 357-67.
Collins HL. The role of iron in infections with intracellular bacteria. Immunol Lett 2003; 133: 336S-40S.
Brock JH, Mulero V. Cellular and molecular aspects of iron and immune function. Proc Nutr Soc 2000; 59: 537-40.
Kuvibidila SR, Porretta C. Iron deficiency and in vitro iron chelation reduce the expression of cluster of differentiation molecule CD28 but not CD3 receptors on murine thymocytes and spleen cells. Br J Nutr 2003; 90: 179-89.
